Specyfika zaburzeń ze spektrum autyzmu

We współczesnym świecie coraz częściej słyszymy o zaburzeniach z zakresu kontinuum autystycznego. Większość z nas w prosty sposób potrafi zdefiniować  pojęcie „autyzmu”.  Jednak wyjaśnienie czym są zaburzenia należące do spektrum autyzmu może nastręczać trudności.

Pojęcie to zostało wprowadzone w roku 1988 przez Doris A. Allen, która przebadała grupę dzieci w wieku 7-15 lat i wyodrębniła te, które miały problem z uczestnictwem w naprzemiennych relacjach społecznych, komunikowaniu się oraz ograniczoną wyobraźnię. Triada tych objawów stanowi obecnie podstawę do diagnozowania autyzmu. Dzięki staraniom Lorny Wing termin został spopularyzowany i dziś używany jest powszechnie na całym świecie. Najogólniej oznacza on wiele, różnych deficytów sprawiających, że dana osoba ma duże trudności w inicjowaniu oraz utrzymaniu prawidłowych kontaktów społecznych, problemy w komunikowaniu się i mówieniu, często również nie potrafią zrozumieć obowiązujących reguł społecznych. Charakterystyczną cechą są również zachowania powtarzalne i stereotypowe ruchy. Zaburzenia ze spektrum autystycznego należą do szerszej grupy całościowych zaburzeń rozwoju i obejmują zgodnie z klasyfikacją ICD10:

1.  F84.0  Autyzm
2.  F84.1  Autyzm atypowy
3.  F84.2  Zespół Retta
4.  F84.3  Inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne
5.  F84.4  Zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi
6.  F84.5  Zespól Aspergera
7.  F84.6  Inne całościowe zaburzenia rozwojowe

 

Autyzm nie jest chorobą lecz zespołem zaburzeń. Dziecko pod względem fizycznym rozwija się prawidłowo. Jest zdrowe i co charakterystyczne zwykle bardzo ładne. Cztery razy częściej są to chłopcy. Cechą najbardziej widoczną są zaburzenia związane z nawiązywaniem kontaktów oraz z komunikowaniem się. Dzieci zwykle nie mówią lub powtarzają to co usłyszą. Pamięć mogą mieć fenomenalną, bywa iż potrafią zapamiętać wiele utworów muzycznych lub kilkanaście stron z książki czytanej przez rodzica. Autystycy żyją we własnym świecie. Nie zwracają uwagi gdy ktoś wchodzi lub opuszcza pomieszczenie. Pasjonują się wąską dziedziną np. samochodami określonej marki. Jeśli poprosimy o narysowanie samochodu lub planu szkoły będzie on zawierał wszystkie, nawet najdrobniejsze szczegóły. Dzieci autystyczne są niezwykłe. Aby je zrozumieć należy wiele czasu poświęcić na ich obserwację. Zaakceptować zachowania powtarzalne np. natarczywe mycie rąk (pod warunkiem, że nie szkodzą one dziecku), ponieważ sprawiają, ze nasz podopieczny czuje się bezpieczny. Trudnością w obcowaniu z nimi jest brak kontaktu wzrokowego i uczucie, że niezwracaną na nas uwagi. Prawda wygląda tak jak w przypadku wszystkich innych dzieci, należy okazać im dużo cierpliwości, akceptacji i być blisko- bo tego potrzebują. Często bywa tak, że obawiamy się kontaktu z dziećmi z deficytami ponieważ niespodziewanie zaczynają krzyczeć, uciekać, zachowywać się agresywnie. Jeżeli na spokojnie przeanalizujemy zajście dojdziemy do wniosku, że dziecko okazało w ten sposób niezadowolenie. Autystycy miewają zaburzone zmysły: czucia- nie lubią być wtedy dotykane, węchu- nie lubią mocnych zapachów, mogą to być perfumy ale także zapach naszego ciała czy proszku do prania, zmysłu słuchu- zatykają uszy lub piszczą gdy usłyszą głośny dźwięk. Być może jest tak, że przyczyną autyzmu są właśnie zmysły. Mózg aby sobie poradzić z nadmiarem bodźców wycisza dziecko. Niestety to tylko hipoteza. Do dziś pomimo postępu nauki i medycyny nie wiadomo dlaczego niektóre dzieci są autystyczne.

Autyzm atypowy różni się od klasycznej formy wszelkiego rodzaju „odstępstwami”. Przede wszystkim pojawia się po trzecim roku życia.  Dzieci mogą mówić, chodzić do szkoły i prawidłowo się rozwijać. Jednak- można powiedzieć bardzo kolokwialnie- coś jest z nimi nie tak. Nie zachowują się jak inne dzieci, choć są spragnione kontaktu z nimi. Nie potrafią zrozumieć zasad panujących w społeczeństwie, np. biorą długopis kolegi, bo się im podoba- nie rozumieją, że to kradzież, po prostu chcą go mieć. W szkole mogą mieć trudności z nauką pewnych przedmiotów i opanowaniem zagadnień (zadania tekstowe z matematyki). Autyzm typowy ogranicza się jedynie do niektórych sfer życia dziecka. Z reguły staję się widoczny w momencie gdy dziecko zaczyna uczęszczać do szkoły. W domu rodzice wybaczają dziecku jego dziwne zachowania i akceptują je. W szkole obowiązują inne zasady. Trzeba słuchać nauczyciela, nie można np. biegać gdy się chce. Mogą pojawić się problemy z inicjowaniem znajomości, rozmowy; izolacja, agresja. Zarówno dzieci z klasyczną, jak i atypową postacią autyzmu nie lubią zmian. Nie należy przestawiać mebli ani w domu, ani w klasie. Porządek dnia powinien być zawsze taki sam. Dziecko poczuje się bezpieczne. Dziś rodzi się 1 na 100 dzieci diagnozowanych w kierunku autyzmu.

Zespół Retta to zaburzenie genetyczne, które zostało odkryte stosunkowo niedawno. Zainteresowanie nim oraz wyodrębnienie jako oddzielnie zaburzenie zawdzięczamy dwóm niezależnie przeprowadzającym badania lekarzom: Andreasowi Rettowi i B. Hagberg, którzy w latach 60-tych XX w. Opublikowali artykuły zawierające analizę zaburzenia. Zespół Retta dotyczy tylko i wyłącznie dziewczynek od 1: 10 000 do 1:23 000 urodzeń. Chłopcy umierają w życiu płodowym lub tuż po urodzeniu. Przyczyną tego jest zaburzenie chromosomu X na genie MECP2, który odpowiada za wyciszanie lub wyłączanie innych genów, które w pewnych okresach życia dziecka powinny być albo aktywne, albo nieaktywne. Płeć dziewczynki określają chromosomy XX, natomiast chłopca XY. Dziewczynki rozwijają się prawidłowo z reguły do 6 miesiąca życia. Później stopniowo tracą zdobyte umiejętności. Jeżeli umiały chodzić to przestają, tracą zdolność komunikacji werbalnej, nie potrafią samodzielnie jeść. Prawidłowy rozwój dziecka nagle zatrzymuje się. Dziecko traci umiejętność gaworzenia, chwytania zabawek, staje się zamknięte w sobie i nie
szuka kontaktu z domownikami. Cechą charakterystyczną osób z zespołem Retta jest regres umiejętności zamierzonego posługiwania się rękami. Pojawiają się ruchy stereotypowe w obrębie dłoni, jest to min.: klaskanie, mycie, wycieranie dłoni w dłoń, uporczywe ssanie kciuka. W odróżnieniu od dzieci autystycznych diagnozowane jest u nich upośledzenie umysłowe (zwykle w stopniu głębokim). Zaburzeniu często towarzyszą różne chroby, np.: padaczka, refluks, niska odporność na infekcje. Można odnieść wrażenie, że nastoletnia Retka (tak o nich mówią rodzice) jest roślinką, lalką na wózku. Nic bardziej mylnego. Ten, kto przebywa z nimi stale potrafi odczytać z ich twarzy i zachowania potrzeby i zachcianki. Dziewczynki mają swoje ulubione potrawy i zabawy (np. huśtanie, spacery). Lubią słuchać muzyki, a gdy w otoczeniu pojawia się ktoś nowy chcą być w centrum zainteresowania.

Inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne charakteryzują się początkowym prawidłowym rozwojem dziecka. Po okresie około 24 miesięcy następuje utrata nabytych umiejętności oraz cecha wyróżniająca zaburzenia ze spektrum autystycznego- brak zainteresowania otoczeniem. Po przeprowadzonych badaniach genetycznych wykluczone zostają inne zaburzenia np. Zespół Retta. Natomiast może zostać zdiagnozowane otępienie dziecięce, Zespół Hellera, psychoza dezintegracyjna. Po kilku miesiącach następuje stabilizacja. Stan ten z reguły utrzymuje się do końca życia dziecka. Należy zaznaczyć, że zaburzenia dezintegracyjne są bardzo rzadkie. Szacuje się, iż występują u 1,7 na 10 000 dzieci, w tym znacznie częściej u chłopców.

Zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi jak wskazuje sama nazwa charakterystyczną cechą jest niski iloraz inteligencji (poniżej 50 IQ,  często  diagnozowana dopiero  poniżej 35 IQ) oraz nadaktywność ruchowa. Zaburzenie to nie zostało dokładnie zbadane, ani opisane. Do spektrum autyzmu należy z powodu zaburzenia uwagi oraz zachowania stereotypowe.

Zespół Aspergera jako nazwa zaburzenia został po raz pierwszy użyty przez Lornę Wing. Nie diagnozuje się go u dzieci, pomimo iż jego objawy mogą być dostrzegalne nawet u uczniów klas młodszych szkoły podstawowej. Dzieci te nie mają problemów z mową, choć bywa ona dziwaczna. Nie oznacza to, że dziecko tworzy własne wyrazy lecz, że używa ich nieadekwatnie do sytuacji lub wieku, np. małe dziecko posługuje się specjalistycznym słownictwem. Podobnie jak autystycy nie jest w stanie zrozumieć przenośni, ironii, porównań. Jeśli powiemy, że „pogoda jest pod psem”, on zrozumie, że dosłownie  weszła pod psa. Nie tylko z tego powodu zespół Aspergera należy do zaburzeń ze spektrum autyzmu. Dzieci mają typowe problemy z nawiązaniem i utrzymaniem kontaktów i relacji społecznych, lubią niezmienność, nie rozumieją wszystkich zasad społecznych. Nie lubią np. gier zespołowych, czy spotkań w większym towarzystwie ponieważ nie ma schematu działania, a sytuacja zmienia się nieoczekiwanie i dynamicznie. Należy zwrócić uwagę na cechę charakterystyczną jaką jest pasjonowanie Dię dziecka bardzo wąską dziedziną, np.: pralki automatyczne- jest w stanie rozkręcić i skręcić każdą jaką będzie mógł dostać, poświęci na to wiele godzin całkowicie tym zaabsorbowany. Wokół tej pasji będzie krążyła każda rozmowa. Dorośli z omawianym zaburzeniem są postrzegani jako ekscentrycy. Ich iloraz inteligencji nie jest niższy niż przewiduje norma.

Inne całościowe zaburzenia rozwojowe pod taką nazwą ukryte są te zaburzenia, których nie można jednoznacznie zdiagnozować, ale ze względu na charakter i specyfikę należą do spektrum autyzmu.

 Autor: Joanna Krakowiak

Ten wpis został opublikowany w kategorii publikacje i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s